ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮವು ಭಾರತದ ಒಂದು (ಸ್ವತಂತ್ರ ?)ಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದು ಲಿಂಗಾಯತ ಪದವು ಎರಡು ಪದಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. "ಲಿಂಗ" + "ಆಯತ" = "ಲಿಂಗಾಯತ" ಅಂದರೆ, ಲಿಂಗ (ಇಷ್ಟಲಿಂಗ) ವನ್ನು ಯಾರು ಗುರುವಿನ ದೀಕ್ಷೆ ಮುಖಾಂತರ ಆಯತ (ಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳು) ಮಾಡುವರೋ ಅವರು ಲಿಂಗಾಯತರು.
ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಶಬ್ದ 12ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಇದ್ದ ಯಾವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರೆತಿಲ್ಲ, ಮೊದಲು ಇದ್ದದ್ದು ಶಿವಲಿಂಗ ಮಾತ್ರ.
"ಆದಿ ಬಸವಣ್ಣ ಅನಾದಿ ಲಿಂಗವೆಂಬರು, ಹುಸಿ ಹುಸಿ ಈ ನುಡಿಯ ಕೇಳಲಾಗದು,
ಆದಿ ಲಿಂಗ, ಅನಾದಿ ಬಸವಣ್ಣನು! ಲಿಂಗವು ಬಸವಣ್ಣನ ಉದರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿತ್ತು,
ಜಂಗಮವು ಬಸವಣ್ಣನ ಉದರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿತ್ತು, ಪ್ರಸಾದವು ಬಸವಣ್ಣನನುಕರಿಸಲಾಯಿತ್ತು,
ಇಂತೀ ತ್ರಿವಿಧಕ್ಕೆ ಬಸವಣ್ಣನೇ ಕಾರಣನೆಂದರಿದೆನಯ್ಯಾ ಕೂಡಲಚೆನ್ನ ಸಂಗಮದೇವಾ."
- ಚೆನ್ನ ಬಸವಣ್ಣ
ಲಿಂಗ, ಜಂಗಮ ಪ್ರಸಾ, ಬಸವಣ್ಣವರ ಹೃನ್ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ರೂಪಗೊಂಡವು ಎಂದು ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣನವರು ತಮ್ಮ ವಚನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸದ್ದಾರೆ.
